Home
%ce%b2%ce%bf%cf%8d%ce%b4%ce%b1%cf%82

Το ένα από τα δύο αγάλματα του Βούδα στο Μπαμιγιάν.

Άνοιξη του 2001. 26 από τους Ταλιμπάν οι οποίοι είχαν καταλάβει το Μπαμιγιάν από τον Μάιο του 1999 διέταξαν τους 25 κρατούμενούς τους που τους είχαν οδηγήσει στην ορεινή αυτή περιοχή, να τοποθετήσουν από τα φορτηγά τα εκρηκτικά στα δύο αγάλματα από αμμόλιθο που δέσποζαν στις πλαγιές των βράχων δίπλα τους. Επρόκειτο για τα υψηλότερα αγάλματα στον κόσμο που απεικόνιζαν τον Βούδα. Λίγες ώρες νωρίτερα είχαν προσπαθήσει μάταια να τα ανατινάξουν με βολές αρμάτων.
Ένας από τους κρατούμενους είχε χτυπημένο πόδι και αδυνατούσε να μεταφέρει τα εκρηκτικά. Οι Ταλιμπάν τον σκότωσαν και διέταξαν έναν άλλον κρατούμενο να τον θάψει.
Επί τρεις ημέρες οι κρατούμενοι τοποθετούσαν εκρηκτικά γύρω από τα αγάλματα. Τα καλώδιά τους έφθαναν μέχρι το κοντινό τζαμί από όπου κάποια στιγμή ενεργοποιήθηκαν υπό τις κραυγές «Allah Akbar».
Το έγκλημα αυτό σε βάρος του πολιτισμού ξεκίνησε στις 2 Μαρτίου 2001, όταν οι Ταλιμπάν ξεκίνησαν την σταδιακή καταστροφή των δύο αγαλμάτων του Βούδα στο Μπαμιγιάν όπου προηγουμένως είχαν σκοτώσει χιλιάδες Σιίτες Χαζάρους. Τα αγάλματα είχαν λαξευθεί στην πλαγιά ενός βράχου στην κοιλάδα του Μπαμιγιάν, στο κεντρικό Αφγανιστάν, 230 χιλιόμετρα Βορειοδυτικά της Καμπούλ και σε υψόμετρο 2.500 μέτρων. Ο μικρότερος Βούδας («Shahmana» στην λαϊκή ονομασία) κατασκευάσθηκε το 507 και είχε ύψος 35 μέτρων και ο μεγαλύτερος («Solsol») το 554 με ύψος 53 μέτρων. Και τα δύο αγάλματα, τα οποία παρίσταναν τον ουράνιο Βούδα Vairocana και τον Sakyamuni (τον γνωστό Βούδα Siddhatha Gautama) ήταν δείγματα της ελληνοβουδιστικής τεχνοτροπίας Γκαντάρα. Οι Βούδες λαξεύτηκαν στον βράχο, ο οποίος στη συνέχεια καλύφθηκε με ένα είδος λάσπης αναμεμειγμένης με άχυρο και τρίχες αλόγου, ιδιαίτερα εύπλαστης, με την οποία αποδίδονταν οι πτυχώσεις των ρούχων τους. Υστερα βάφονταν με έντονα χρώματα. Ο μεγαλύτερος Βούδας ήταν βαμμένος σε έντονο άλικο χρώμα, ενώ ο μικρότερος ήταν πολύχρωμος.
Το 629 ο Κινέζος περιηγητής Xuanzang περιέγραφε το Μπαμιγιάν ως ανεπτυγμένο κέντρο με δεκάδες χιλιάδες μοναχών.
Το Μπαμιγιάν βρίσκεται στον Δρόμο του Μεταξιού που ένωνε την Κίνα με την Δύση, στην οροσειρά του Ινδοκούχου και φιλοξενούσε πολλά βουδιστικά μοναστήρια όντας θρησκευτικό, φιλοσοφικό και καλλιτεχνικό κέντρο. Οι μοναχοί ζούσαν ως ερημίτες σε μικρές σπηλιές που είχαν σκαφτεί στις πλαγιές των γκρεμών του Μπαμιγιάν και η περιοχή αποτελούσε βουδιστικό θρησκευτικό κέντρο από τον 2ο αιώνα ως το μέσον του 7ου οπότε εισέβαλαν οι μουσουλμάνοι επιδρομείς. Παρέμεινε κέντρο του πολιτισμού της Γκαντάρα ως τον 9ο αιώνα οπότε εισέβαλαν και οι μουσουλμάνοι Σαφαρίδες της Περσίας.
Τα αγάλματα καταστράφηκαν σταδιακά, στην διάρκεια 25 ημερών με δυναμίτες, βολές αντιεροπορικών, εκρηκτικά και αντιαρματικές νάρκες. Όταν η καταστροφή ολοκληρώθηκε οι Ταλιμπάν πανηγύρισαν με πυροβολισμούς, χορό και την θυσία 9 αγελάδων.
Στις 6 Μαρτίου οι Times έγραφαν πως ο ηγέτης των Ταλιμπάν Mullah Mohammed Omar είχε δηλώσει ότι «Οι μουσουλμάνοι θα έπρεπε να αισθάνονται υπερήφανοι για την θραύση των ειδώλων. Η καταστροφή τους ήταν μια πράξη αφοσίωσης στον Αλλάχ». Στις 13 Μαρτίου ο Αφγανός υπουργός Εξωτερικών Wakil Ahmad Mutawakel δήλωσε σε συνέντευξή του στην ιαπωνική Mainchi Shimbum ότι η καταστροφή των αγαλμάτων δεν ήταν αντίδραση απέναντι στα μέτρα οικονομικού αποκλεισμού της διεθνούς κοινότητας που είχαν προηγηθεί, αλλά μια θρησκευτικής φύσης ενέργεια, σύμφωνη με τον ισλαμικό νόμο.
Στις 18 Μαρτίου οι New York Times ανέφεραν πως εκπρόσωπος των Ταλιμπάν είπε πως η απόφαση για την καταστροφή ελήφθη κατόπιν διαβουλεύσεων μηνών στην αφγανική κυβέρνηση όταν μια ξένη αποστολή προσφέρθηκε να προσφέρει χρήματα για την συντήρηση των αγαλμάτων. Οι διαβουλεύσεις αυτές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα αγάλματα αποτελούσαν ειδωλολατρικό στοιχείο που έπρεπε να εξαφανισθεί. Στην συνέχεια, ένας διπλωμάτης των Ταλιμπάν, ο Sayed Rahmatullah Hashemi ανέφερε ότι η απόφαση για την καταστροφή των αγαλμάτων ελήφθη όταν ένας Σουηδός ειδικός πρότεινε στους Ταλιμπάν να εισηγηθεί την αποκατάσταση των κεφαλών τους. Όταν το αφγανικό συμβούλιο του απάντησε να διαθέσει τα χρήματα για να τραφούν τα παιδιά του Αφγανιστάν, αυτός αρνήθηκε λέγοντας «όχι, τα χρήματα είναι για τα αγάλματα, όχι για τα παιδιά». Τότε είπε πως ελήφθη και η απόφαση για την καταστροφή. Ωστόσο, ο Ηashemi δεν απάντησε όταν ρωτήθηκε για την πληροφορία ότι ξένο μουσείο είχε προθυμοποιηθεί να αγοράσει τα αγάλματα με αντάλλαγμα να χρηματοδοτήσει τα τρόφιμα για τα παιδιά.
Τον Σεπτέμβριο του 2005 ο Ταλιμπάν κυβερνήτης του Μπαμιγιάν την εποχή της καταστροφής των αγαλμάτων και θεωρούμενος ως υπεύθυνος για το συμβάν Mawlawi Mohammed Islam Mohammadi, εξελέγη βουλευτής. Στις 26 Ιανουαρίου 2007 δολοφονήθηκε στην Καμπούλ.
Τον Μάρτιο του 2006 προβλήθηκε ένα 95λεπτο ντοκιμαντέρ του Ελβετού κινηματογραφιστή Christian Frei για τις διεθνείς αντιδράσεις μετά την αποτρόπαια αυτή πράξη των βανδάλων και σε αυτό αποτυπώθηκαν μαρτυρίες Αφγανών της περιοχής σύμφωνα με τις οποίες την καταστροφή διέταξε ο Οsama Bin Laden, παρά τις αντιρρήσεις του Mullah Omar.
Την σκέψη του για την καταστροφή των αγαλμάτων του Βούδα είχε εκφράσει ήδη από το 1997 ο διοικητής των Ταλιμπάν στην περιοχή Abdul Wahed, έναν χρόνο πριν αποκτήσει τον έλεγχο στο Μπαμιγιάν. Το 1998 τοποθέτησε εκρηκτικά σε τρύπες στα κεφάλια του Βούδα για να ανατινάξει τα αγάλματα αλλά τον πρόλαβαν ο τοπικός κυβερνήτης και ο αρχηγός των Ταλιμπάν Mohammed Omar με απευθείας διαταγή.  Το 1999 ο Mullah Mohammed Omar εξέδωσε διάταγμα για την διατήρηση των αγαλμάτων, αναφέροντας ότι αφού δεν υπήρχε πλέον βουδιστικός πληθυσμός στο Αφγανιστάν τα αγάλματα είχαν πάψει να αποτελούν αντικείμενο λατρείας, συν το ότι θα μπορούσαν να γίνουν πόλος έλξης τουριστών για να εισρεύσει συνάλλαγμα στην χώρα. Οι Ταλιμπάν ανακοίνωσαν μάλιστα ότι θα προστάτευαν τα αγάλματα ζητώντας και την συμβολή του ΟΗΕ να συνδράμει την συντήρησή τους. Ωστόσο, οι ριζοσπάστες κληρικοί ξεκίνησαν καμπάνια για την καταστροφή των αγαλμάτων ως αντιισλαμικά, έχοντας απαγορεύσει στο πλαίσιο επιβολής της σαρία, κάθε μορφή θεάματος, ακόμη και της τηλεόρασης, εικόνων, μουσικής και αθλητισμού. Ο υπουργός Πληροφοριών και Πολιτισμού Qadraqtullah Jamal ανακοίνωσε στο Associated Press την κοινή απόφαση 400 κληρικών από όλο το Αφγανιστάν ότι τα αγάλματα αντίκειντο στον ισλαμικό νόμο.
Οι αντιδράσεις για την αποσόβηση του πολιτιστικού εγκλήματος ήταν μαζικές. Τα 54 μέλη του Οργανισμού της Ισλαμικής Διάσκεψης, συμπεριλαμβανομένων του Πακιστάν, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που είχαν αναγνωρίσει το καθεστώς των Ταλιμπάν, προσπάθησαν να αποτρέψουν το καθεστώς της Καμπούλ. Η Ινδία προσφέρθηκε να φιλοξενήσει τα αγάλματα, η Ιαπωνία προσέφερε χρήματα για να τα προφυλάξει, η δε UNESCO έστειλε 36 επιστολές ζητώντας την διάσωση των αγαλμάτων. Παρά ταύτα, ο υπουργός Προπαγάνδας, Αρετής και Πρόληψης του Κακού Abdul Wali διέταξε την καταστροφή των αγαλμάτων.
Παρότι οι δύο Βούδες καταστράφηκαν εντελώς (οι επισκέπτες μπορούν πάντως να περιηγηθούν στις σπηλιές των μοναχών και στα περάσματα που τις συνδέουν) η Ιαπωνία και αρκετοί οργανισμοί, μεταξύ των οποίων και το Ίδρυμα του Αφγανιστάν στο Μπούμπεντορφ της Ελβετίας μαζί με το ΕΤΗ, το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Ζυρίχης, έβαλαν μπροστά πρόγραμμα αποκατάστασης των αγαλμάτων, με την μέθοδο της αναστήλωσης.
Η κατάσταση πάντως επιδεινώθηκε από τους αρχαιοκάπηλους, οι οποίοι προκάλεσαν μεγάλες ζημιές χρησιμοποιώντας σκοινιά για να σκαρφαλώσουν στην πρόσοψη του βράχου σε ύψος 30 μέτρων, προκειμένου να αφαιρέσουν μετάλλια αμύθητης αξίας, στα οποία απεικονίζεται ο Βούδας. Ορισμένα από τα κλοπιμαία ανακαλύφθηκαν στο Τόκιο.
Ο ΟΗΕ χαρακτήρισε το 2003 τα ερείπια του Μπαμιγιάν μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ ταυτόχρονα τα κατέταξε στην κατηγορία των μνημείων που κινδυνεύουν, λόγω της ευθραυστότητάς τους και λόγω του γεγονότος ότι είναι εκτεθειμένα στους αρχαιοκάπηλους. Ακολούθησαν απόπειρες σταθεροποίησης των υπολειμμάτων, των γλυπτών και των τοιχογραφιών που διασώθηκαν.
Η Ομάδα Εργασίας Ειδικών της UNESCO για τα προγράμματα Αφγανικού Πολιτισμού συνεδρίασε στις 3 και 4 Μαρτίου 2011 στο Παρίσι για το τι δέον γενέσθαι. Μεταξύ των 39 διαφορετικών προτάσεων ήταν να αναστηλώσουν το μικρότερο άγαλμα χρησιμοποιώντας μείγμα οργανικού πυριτίου, να αφήσουν κενή την κόγχη του ενός αγάλματος ως μνημείο της καταστροφής και να ξεκινήσει η ανέγερση μουσείου. Τελικά οι εργασίες ξεκίνησαν με αναστήλωση και την χρήση πρωτότυπων και σύγχρονων υλικών.
Διάφοροι ακτιβιστές αντέδρασαν, άλλοι ζητούσαν να μείνουν κενά τα πλαίσια για να θυμάται ο κόσμος την βαρβαρότητα των Ταλιμπάν, άλλοι ζητούσαν να προχωρήσουν οι εργασίες για να τονωθεί ο τουρισμός και άλλοι ζητούσαν να διατεθούν τα χρήματα για κατοικίες και εξηλεκτρισμό στην περιοχή.
Το 2013 το γερμανικό τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τόπων (Icomos) ξεκίνησε να αναστηλώνει τα πόδια του ενός αγάλματος. Αυτό ήταν αντίθετο με την πολιτική της UNESCO η οποία με βάση το καταστατικό της Βενετίας από το 1964 η συντήρηση και αποκατάσταση πρέπει να πραγματοποιείται αποκλειστικά με τα πρωτότυπα υλικά, διαφορετικά το μνημείο δεν θα θεωρείται πολιτιστικής κληρονομιάς. Τότε οι αφγανικές αρχές ζήτησαν από την ομάδα του Icomos να σταματήσει τις εργασίες.
14 χρόνια μετά την καταστροφή, το Σάββατο 7 Ιουνίου 2015, ένα ζευγάρι Κινέζων ταξιδευτών, οι Xinyu Zhang και Hong Liang διέθεσαν 120.000 δολάρια και οργάνωσαν -χρησιμοποιώντας υψηλή τεχνολογία- την προβολή με 3D laser light των δύο αγαλμάτων εκεί όπου κάποτε στέκονταν μετά από ειδικά άδεια της UNESCO και της αφγανικής κυβέρνησης. 150 ντόπιοι υπήρξαν θεατές των αποκαλυπτηρίων των δύο ολογραμμάτων.
Την Παρασκευή 2 και το Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2016 αρχαιολόγοι και συντηρητές από το Αφγανιστάν, την Γερμανία, την Ιαπωνία και την Γαλλία συναντήθηκαν στο Μόναχο να συσκεφθούν καθώς παρέμεναν διχασμένοι για το αν θα πρέπει να προχωρήσει η αναστήλωση ή να διατηρηθούν τα υπολείμματα της καταστροφής (σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η πέτρα που συγκεντρώθηκε από τα αγάλματα αντιπροσωπεύει το 60% του όγκου τους, ενώ το υπόλοιπο 40% μετετράπη σε σκόνη από τις εκρήξεις) με το θέμα ωστόσο να παραμένει αντικείμενο διχογνωμιών.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s