Home
Το Μνημείο της 63ήμερης Εξέγερσης του 1944 στην Βαρσοβία.

Το Μνημείο της 63ήμερης Εξέγερσης του 1944 στην Βαρσοβία.

Το καλοκαίρι του 2013 ταξίδεψα έναν μήνα στην Βαλτική. Με ενδιάμεσο σταθμό Γερμανία, γύρισα με τραίνο, λεωφορείο και φέρρυ κατά σειρά Πολωνία, Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία, Φινλανδία και Ρωσία.
Ξεκινώντας την διαδρομή από τον Νότο της Πολωνίας και κατευθυνόμενος προς Βορρά, τελευταίος μου σταθμός στην χώρα ήταν, στα μέσα Αυγούστου, η πολωνική πρωτεύουσα. Στις 16 του μηνός αφιέρωσα την τελευταία μου ημέρα στην Βαρσοβία αποκλειστικά σε περπάτημα, καθώς είχα δει όλα τα μουσεία και μνημεία που είχα προγραμματίσει να επισκεφτώ, εκτός από ένα. Ξεκίνησα νωρίς το πρωί από τους κήπους Krasinski κατευθυνόμενος προς τον Βιστούλα για να ακολουθήσω την νότια όχθη του προς τα Βορειοδυτικά και την Ακρόπολη, περνώντας βεβαίως και μέσα από την Παλιά Πόλη, το Stare Miasto που είναι και το ομορφότερο μέρος της πρωτεύουσας. Στην διαδρομή επισκέφθηκα και το τελευταίο μνημείο που είχα βάλει στο πρόγραμμα μαζί με 3-4 αξιοθέατα ακόμη ολόγυρα. Και αυτό ήταν το Μνημείο της Εξέγερσης της Βαρσοβίας. Το «Pomnik Powstania Warszawskiego» όπως λέγεται στην πολωνική το οποίο, όπως είχε γράψει έναν χρόνο νωρίτερα η κεντροαριστερή εφημερίδα της χώρας «Gazeta Wyborcza» αποτελεί το σημαντικότερο μνημείο της μεταπολεμικής Πολωνίας και ένα από τα πλέον δημοφιλή μεταξύ των ξένων τουριστών.
Το μνημείο, ένα σύμπλεγμα από μπρούτζο, δεσπόζει στην πλατεία Krasiński όπου βρίσκονται ακόμη το ομώνυμο Pałac Krasińskich («Ανάκτορο της Ανεξαρτησίας») που χτίστηκε το 1677 σε ρυθμό Μπαρόκ για να το γκρεμίσουν το 1944 οι Γερμανοί (ξαναχτίσθηκε και σήμερα αποτελεί τμήμα της Εθνικής Βιβλιοθήκης) το Κτίριο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, ο Μπαρόκ Καθεδρικός του Στρατού («Katedra Polowa Wojska Polskiego») απέναντι από το μνημείο και ο οποίος επίσης ισοπεδώθηκε από τους Γερμανούς το 1944, όπως και το ανάκτορο Badeni στην ίδια περιοχή και αυτό.
Το «Pomnik Powstania Warszawskiego» μνημονεύει την εξέγερση της Βαρσοβίας η οποία διήρκεσε 63 ημέρες, από την 1η Αυγούστου 1944 έως την 2α Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Αυτή ήταν ένα από τα πιο αιματηρά γεγονότα στην ιστορία της Πολωνίας. Σχεδόν το 85% με 90% των κτιρίων της πόλης καταστράφηκε κατά διαταγήν του Χίτλερ από εκδίκηση και για παραδειγματισμό.
Στην εξέγερση που οργανώθηκε από τον αντιστασιακό «Πατριωτικό Στρατό» («Armia Krajowa») ο οποίος έδρασε από τις 14 Φεβρουαρίου 1942 ως τις 19 Ιανουαρίου 1944 με την δύναμή του να φθάνει ακόμη και τους 400.000 στρατιώτες, οι Πολωνοί δεν έχασαν μόνο την πρωτεύουσά τους που ισοπεδώθηκε. Θρήνησαν 16.000 ένοπλους νεκρούς στις μάχες (10.000 πιστοποιημένοι νεκροί και 6.000 αγνοούμενοι) άλλους 6.000 τραυματίες, 15.000 αιχμαλώτους, περί τους 200.000 νεκρούς άμαχους και 700.000 πρόσφυγες. Στον αντίποδα, οι γερμανικές απώλειες ήταν επίσης 16.000 νεκροί, 9.000 τραυματίες, 2.000 αιχμάλωτοι, 310 άρματα μάχης, 340 καμιόνια, πολεμικό υλικό κάθε είδους και ένα αεροσκάφος.
Η μεγαλύτερη πράξη αντίστασης που εκδηλώθηκε στην κατεχόμενη Ευρώπη ήταν μέρος του ευρύτερου σχεδίου «Επιχείρηση Καταιγίδα» η οποία στόχευε να ανακτήσει τον έλεγχο της χώρας όσο οι Γερμανοί θα προετοιμάζονταν να αντιμετωπίσουν στην Πολωνία τους Σοβιετικούς, να ανασυστήσουν τον Πολωνικό στρατό με τα όπλα των Γερμανών, στο να αποκαταστήσουν το Πολωνικό κράτος και στο να ξεκινήσουν επιχειρήσεις εναντίον των Γερμανών και των Ουκρανών συνεργατών τους που είχαν προχωρήσει από τον Μάρτιο του 1943 ως το τέλος του 1944 σε μια εθνοκάθαρση με θύματα 100.000 Πολωνούς –κυρίως γυναικόπαιδα- σε Βολυνία και Ανατολική Γαλικία.
Ο στρατηγός κόμης Tadeusz (Bόr) Komorowski, επικεφαλής των ένοπλων Πολωνών, έδωσε στις 21 Ιουλίου 1944 εντολή να ξεκινήσει η εξέγερση στην Βαρσοβία στις 5 το απόγευμα της 1ης Αυγούστου. Το σχέδιο ακυρώθηκε για τις υπόλοιπες, πλην της πρωτεύουσας, πόλεις, για διαφορετικούς λόγους. Στην Κρακοβία για παράδειγμα, οι Γερμανοί είχαν ήδη προετοιμαστεί για ένα ενδεχόμενο εξέγερσης, ενώ η πόλη φιλοξενούσε και 30.000 άνδρες της Wehrmacht, δύναμη 2 με 3 φορές μεγαλύτερη εκείνης που διατηρούσε στην Βαρσοβία, ενώ στον αντίποδα, οι ντόπιοι δεν είχαν καν στοιχειώδη οπλισμό. Συν το ότι ο αρχιεπίσκοπος της Κρακοβίας Adam Stefan Sapieha, ήταν αντίθετος με την ιδέα.
Ένας ακόμη βασικός στόχος των Πολωνών ήταν να έχουν ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους προτού μπουν στην χώρα οι Σοβιετικοί, με τους οποίους οι διπλωματικές σχέσεις είχαν διακοπεί από τις 25 Απριλίου 1943 από τον Στάλιν, όταν οι Πολωνοί άρχισαν να αναζητούν στοιχεία για την Σφαγή στο Κατύν. Πίσω από την εξέγερση υπήρχε η εξόριστη στο Λονδίνο νόμιμη κυβέρνηση της χώρας.
Η εξέγερση ξεκίνησε σύμφωνα με το πρόγραμμα την 1η Αυγούστου 1944, στις 5 το απόγευμα και μέσα σε 3 ημέρες ο 49χρονος Komorowski επικεφαλής 40.000 ανδρών και το επιτελείο του είχε καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της πόλης. Οι Γερμανοί ανασυντάχθηκαν, έστειλαν ενισχύσεις και επί 2 μήνες καθημερινά βομβάρδιζαν ανελέητα την πόλη.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των εξεγερμένων ήταν η έλλειψη νερού. Στα μέσα Αυγούστου οι αγωγοί είχαν είτε καταστραφεί είτε γεμίσει με πτώματα, ενώ η κεντρική δεξαμενή παρέμενε στα χέρια των Γερμανών με τους κατοίκους να αρχίσουν να ανοίγουν πηγάδια στις αυλές τους.
Αλλά και η έλλειψη τροφίμων άρχισε να γίνεται πρόβλημα και για αρκετές ημέρες οι κάτοικοι ζούσαν με το κριθάρι που βρήκαν στις αποθήκες της ζυθοποιίας «Haberbusch i Schiele» τις οποίες κατέλαβαν στις 6 Αυγούστου.
Οι Δυτικοί Σύμμαχοι πραγματοποίησαν πάνω από την πόλη 200 πτήσεις ρίχνοντας πάνω από την πόλη ισάριθμους τόνους προμηθειών, όμως αυτές δεν αρκούσαν, καθώς τα αεροπλάνα απογειώνονταν από Ιταλία και από Αγγλία και λόγω απόστασης έπρεπε να μειώνουν το βάρος. Παρά όμως αυτό το πρόβλημα προμηθειών και παρά τις θηριωδίες των Γερμανών που ξεπέρασαν τα όρια της ανθρώπινης λογικής, ο σοβιετικός στρατός, που είχε φτάσει στο προάστιο Praga, στην όχθη του ποταμού Βιστούλα, παρέμεινε αμέτοχος. Η στάση του αυτή, ουσιαστικά καταδίκασε τους Πολωνούς καθώς οι Σοβιετικοί δεν προχώρησαν σε καμία σοβαρή επιχείρηση κατά των Γερμανών, με τον Στάλιν να αρνείται στις 22 Αυγούστου να επιτρέψει στους Δυτικούς την χρήση σοβιετικών αεροπορικών βάσεων για μεταφορά εφοδίων οπλισμού στους αγωνιζόμενους Πολωνούς όπως του είχαν ζητήσει 2 ημέρες ενωρίτερα. Και ο λόγος ήταν προφανής: έχοντας καταλάβει η Σοβιετική Ένωση τα εδάφη της Ανατολικής Πολωνίας και έχοντας συστήσει φιλικές προς αυτήν επιτροπές, περίμενε την ήττα και την καταστροφή του Πολωνικού στρατού για να εντάξει ευκολότερα την χώρα στο Ανατολικό μπλοκ, αφού πίσω από την εξέγερση βρισκόταν κατά βάση η Αγγλόφιλη εξόριστη κυβέρνηση που βρισκόταν στο Λονδίνο.
Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα των σοβιετικών αρχείων αποκάλυψαν ότι ο ίδιος ο Στάλιν είχε δώσει οδηγίες όχι μόνο να κοπεί κάθε βοήθεια στους εξεγερμένους Πολωνούς, αλλά και να αφοπλιστούν όσες Πολωνικές μονάδες κινούνταν προς την Βαρσοβία για να βοηθήσουν τους συμπατριώτες τους. Μόνο περί το μέσον Σεπτεμβρίου αποφάσισαν να δείξουν μια περισσότερο θετική στάση, αλλά και αυτό μόνον κατόπιν των διαμαρτυριών των Άγγλων και μόνο όταν είχε διαφανεί η ήττα των εξεγερμένων.
Χωρίς καμία βοήθεια και χωρίς πολεμοφόδια, μετά από 2 μήνες μαχών, οι εξεγερμένοι Πολωνοί υποχρεώθηκαν να παραδοθούν στις 2 Οκτωβρίου 1944. Στις 29 Σεπτεμβρίου, ο στρατηγός «Bór» τηλεγραφούσε στο Λονδίνο: «Δεν υπάρχει καμία ελπίδα πια για βοήθεια στην Βαρσοβία, μαχητές και άμαχοι βρίσκονται σε τραγική κατάσταση και απειλούνται με λιμό».
Αμέσως μετά την παράδοση των Πολωνών μαχητών, ο Χίτλερ διέταξε την ισοπέδωση του 90% της πόλης. Από τους 950.000 κατοίκους της Βαρσοβίας, οι 700.000 εκτοπίστηκαν, ενώ 200.000 σκοτώθηκαν στις μάχες με την πρωτεύουσα πια μια «πόλη φάντασμα».
Σε ανάμνηση αυτής της εξέγερσης, στο σημείο όπου αρκετοί από τους τελευταίους υπερασπιστές της πόλης κατάφεραν να διαφύγουν περνώντας μέσα από υπονόμους, στήθηκε 45 χρόνια αργότερα, την 1η Αυγούστου 1989 (αφού οι Σοβιετικοί αρνούνταν επί σχεδόν μισό αιώνα να αναγνωρίσουν τη σημασία της εξέγερσης) το «Μνημείο της Εξέγερσης της Βαρσοβίας», έργο του Πολωνού γλύπτη Wincent Kucma. Απεικονίζει μια ομάδα Πολωνών μαχητών, ενώ μια δεύτερη ομάδα διαφεύγει μέσα από τους υπονόμους της πόλης.
Επιστρέφοντας , διαπίστωσα με αφορμή πολλές και διάφορες ευκαιρίες, από πολιτικές συζητήσεις μέχρι αναφορές εντυπώσεων από το ταξίδι μου, ότι η ιστορία αυτής της εξέγερσης, περιέργως, δεν είναι ευρέως γνωστή στην Ελλάδα. Ακόμη περισσότερο, πολλοί είναι αυτοί που αγνοούν ότι η Πολωνία είχε 5,5 εκατομμύρια νεκρούς, ενώ οι πιο ανιστόρητοι (αν και λίγοι, υπάρχουν και αυτοί) θεωρούν ότι οι Πολωνοί συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς!

Κείμενο – φωτογραφία: Zalmoxis

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s